MUSTAFA NECATİ ÖZFATURA

"Zamanımızda ise sigara alkol ve uyuşturucu gerçek kitle silahlarıdır."

BETÜL KUZU: Yeşilay cemiyetinde yer alma sebebiniz nedir?

Ben bir askerim aynı zamanda. Hava albayı emeklisiyim. amerikanın Irak’ı işgalinde kitle imha silahları kullanıldı ve birçok kişinin hayatına sebep oldu. Belki bizim ülkemizde de kitle imha silahları var bu güne kadar kullanılmadı belki de hiç kullanılmayacak. Yani bu silahlar savaş zamanlarında insan hayatına son vermek için yapılmış silahlardır. Zamanımızda ise sigara alkol ve uyuşturucu gerçek kitle silahlarıdır. Sadece Türkiye’de sigara yüzünden ölenlerin sayısı 120.00dir.bazı kayıtlara göre Ankara’da yapılan uyuşturucu ile ilgili bir kongrede bir doktor 120.000 değil 240,00 olduğunu belirtti. İster 120 bin olsun ister 240 bin olsun trafik kazalarında ölenlerden çok daha fazladır.70’li yıllardan beri ülkemizde terör vardır.

Terörde ölenleri sayısı 30.000 i aşmıştır. Fakat sigaradaki zararlar sadece Türkiye’de 1 sende Sağlık Bakanlığı raporlarına göre 120.000’dir.ve ülkemizde sigarayı kullanma yaşı 10a,alkolü kullanma yaşı 11e, uyuşturucuyu kullanma yaşı 12ye inmiştir. Son yıllarda ülkemizde gençlerde maddi ve manevi değerler erozyona uğramış durumdadır. Uyuşturucu alarak intihar eden geçlerden tutunda sarhoş halde ırza tecavüz edenlere, sarhoş trafiğe çıkıp kazaya ve ölümlere sebep olanlara kadar bu gibi olumsuzlukların her geçen gün arttığına tanık oluyoruz. İşte bu sebepten dolayıdır ki gençleri korumak için, onlara bir nebze olsun yardım edebilmek için Yeşilay’a üye olmuştum.1979 yılında genel kongrede beni yönetim kuruluna seçtiler. Yetmiş dokuz senesinden bu yana önce genel sekreter yardımcı daha sonra genel sekreter oldum.2004’e kadar genel sekreterlik yaptım 2004 ten beri genel başkanım. Yeşilay’ı tercih etme sebebimiz genç nesillere yardımcı olabilmek. Her gün İstanbul’da iki lisede konferanslarımız var. Bu işin uzmanı doktorlarımız oluyor, pedagoglarımız geliyor, sevilen artistlerimizi çağırıyoruz, sora tiyatro gösterimiz oluyor ayrıca Türkiye’nin her köşesine 500 bin afiş yolladık okullarda asılmak üzere. İşte bu faaliyetlerle gençlerimizi bilinçlendirmek için elimizden geleni yapıyoruz.

Selin YILMAZ: faaliyetlerinizi sadece bağışlarla mı yok devletten aldığını yardımlarla mı yapıyorsunuz?

Aydın kişiler olarak iyi bilirsiniz ki verilen hizmetler maddi imkânlarla doğru orantılıdır. Maalesef bizim bu güne kadar devletten bir gelirimiz olmadı; bir maddi destek görmedik. Yardımsever işadamlarımızdan maddi anlamda desteklerle ayakta durabiliyoruz. genel olarak kendi bütçemizle ve bağışlarla karşılıyoruz. Ancak geçen günlerde sigara konusunda Ankara’da yapılan bir toplantıda başbakanımız Yeşilay’a bir kaynak ayıracağı sözünü verdi. 2 senedir taksimde bir otelde 30 ülkeden gelen bilim adamlarının katıldığı ULUSLAR ARASI BAĞIMLILIK KONGRESİ yapılıyor gelen misafirlerimizin masrafları devlet bakanlığının bütçesinden karşılanıyor. Yeşilay’a ait gayrimenkullerin kiraları var 10 bin ytl’yi bulan bu kiralarla çalışanlarımızın aylıklarını ödemeye çalışıyoruz. Liselerdeki faaliyetlerimizde belediyelerden yardım alıyoruz. Diğer ihtiyaçlarımızı da iş adamları tarafından karşılanıyor. Devletin henüz Yeşilay’a ayırdığı bir bütçesi yok ama ayrılacağı söyleniyor. Hiçbirimiz tek bir kuruş almadan çalışıyoruz amacımız siz gençleri korumak. Sizin sıhhatli olmanız lazım, bizler yaşlandık. Ben 78 yaşındayım, bu ülkenin geleceği olan siz gençlere hizmet etmek bizim en büyük mutluluk kaynağımızdır.

BETÜL KUZU: Peki bütün faaliyetleriniz gençlere yönelik mi?

Evet, gençlere yönelik. Efendim zaten Yeşilay önleyici tedbirlerle görevlidir. Yani tedavi görevi hastanelere ve sağlık bakanlığının bünyesine verilmiştir. Ama bu konuda bizim de bir hazırlığımız var. Mesela, Gaziosmanpaşa’dan bize bir yer verdiler oraya çok katlı bina yapacaklar ve orada uyuşturucu kullanan çok olduğundan o kişilere hizmet eden bir merkez oluşturulacak. Belediyeler bize bu konuda yardımcı olacağının da sözünü verdiler.

Selin YILMAZ: Yeşilay cemiyetinin yaptığı faaliyetler nelerdir?

Okullarda konferanslar veriyoruz,45 dakikalık tiyatrolar oynanıyor, broşür, afiş bastırıp okullara gönderiyoruz.. Son iki yıl içinde 1859 konferansımız olmuş. Ve bunlar sadece İstanbul’da yaptıklarımız Türkiye’nin her köşesinde şubelerimiz var ve bunlar da çok aktif bir biçimde konferanslar yoluyla faaliyetlerini sürdürmektedir. Amacımız yayın yoluyla ve bu konferanslarla sizlere hizmet edebilmektir. Arada hapishanelere gidiyoruz oradakileri bilinçlendirmeye çalışıyoruz. İşyerlerine gidiyoruz işçilerle görüşüyoruz.

BETÜL KUZU: gençlere tavsiyeleriniz nelerdir?

Çocuklarla aile büyükleri arasında çok iyi bir diyalog olmalı. Biz uyuşturucu, alkol ve sigara kullananların büyük çoğunluğunun dağılmış ailelerden geldiğini görüyoruz. Ya da ailede çocuk şiddet görüyorsa baskı görüyorsa bunlarda sebep olabiliyor. Aile ve çocuk arasında iyi bir ilişki olan ailelerde bunlar hiçbir zaman %20 yi aşmıyor. Bu yüzden ilk tedbir ailede alınmalıdır. Sadece aileden olmaz tabi arkadaşları tarafından alışanlarda %58tir.bu yüzden ailelerin çocukların davranışlarına dikkat etmeleri kimlerle arkadaşlık ettiklerini öğrenmelidirler. Çocukların bir idealleri ve örnek aldıkları ideal kişiler olmalı. Ailelerde örnek olmalı. Anne baba çocuğun karşısında sigara içip çocuğuna sigara içme demesi tesirli olmaz. Bu yüzden aile çok önemli. Daha sonra okul önemlidir. Ortaokul ve liselerde sağlık dersi vardır bu derste öğrenciler bilgilendiriliyor.

Selin YILMAZ: bir açıklamanızda Almanya’yı örnek göstererek alkole karşı bizimde kısıtlama yapmamız gerektiğini vurgulamıştınız fakat bizde hala böyle bir çalışma yok bunu neye bağlıyorsunuz?

İnsan haklarının en çok geliştiği bir ülke olan Almanya’da gece belli bir saatten sonra alkol kullanımı ve gençlerin sokağa çıkması yasak. Almanya kendi gençlerinin menfaatleri için böyle bir yasak koyarak engelliyor fakat bizim ülkemizde gençlerin okul ve cami etrafında içmelerine bir şey dendiği için yaygara koparıldı sokak edebiyatı yapıldı. Dolayısıyla bunu desteklemesi lazım bu bir hastalıktır gençleri tehdit eden bir durumdur. Milletler arası bir kurum bir araştırma yapmıştır. Araştırma neticesinde Türkiye en çok sigara tüketen 6. ülke, Pazar olarak da 7. Pazar. Aile, devlet, emniyet gençleri korumakla sorumludur anayasanın 58. maddesine göre devlet gençleri kumar, alkol gibi kötü alışkanlıklardan korumakla mükelleftir. Bizim tavsiyemiz budur her zaman kongrelerde teklif ediyoruz bağımlılıklarla ilgili bir müsteşarlık yapılırsa bunla mücadele edenleri kendi kanadı altına aldığı zaman mücadele daha şuurlu olur.

Selin YILMAZ: çıkarılan yasa tasarısıyla sigara birçok alanda yasaklandı bu konu hakkındaki görüşleriniz nedir?

Türkiye de doktorlara göre akciğer kanserinin % 91’i sigaradandır. Akciğer kanseri olanların %30’u da sağlık bakanlığı raporlarına göre pasif içicilerdir. Pasif içici hiç sigara içmediği halde sigaralı ortamda, iş yerinde, evde tesir altında kalan kişilerdir. Şimdi sigara içmeyen bir kişiyi niye böyle bir hastalığa itelim ya da rahatsız edelim. Yani sigara kanunu insan haklarına aykırı değildir. Bazı basında insan haklarına aykırı olduğu söylendi. Bilakis insan haklarını koruyan bir yasadır. Pasif içiciyi koruyan bir tasarıdır. Toplantıda, konferanslarda, sinemalarda... İçilmemesi sigara içmeyenleri korumak içindir. Yani bu kanun kabul edilirse bir hedef koyulmuştur. Ankara’da ki konferansta başbakan dedi ki: 2012 yılına kadar 15 yaş altı sigara içenleri 0 ‘a indirmek, 15 yaş üstündekileri ise %20 ye indirmek hedefimizdir dedi. 1950’li yıllarda Amerika Birleşik Devletlerinde sigara içme oranı % 75 ‘lerdeydi. Amerika sigarayla mücadele ede ede bugün %30’a indirmiştir. Son 20 yıl içerisinde Türkiye’de sigara içme oranı %84 artıştayken, Amerika‘da % 30 azalmıştır. Yani güçlü devletler sigarayı azaltıyor ama üretiyor. Fakir ülkeler, gelişmekte olan ülkeler de sigarayı tüketip zenginlere prim yapmış oluyor. Mesela prof. Elif Dağlı var. Üniversite hocalığı yapıyor. Bizim kongremizde bir hesaplama yaptı. Hastane masrafları, tedaviler, ilaçlar hepsi katıldığı takdirde sigaranın Türkiye’ye maliyeti senede 50 milyar dolardır dedi. Bu benim sözüm değil bir bilim adamı olan Elif Dağlı’nın sözüdür. Dolayısıyla o birçok incelemede bulunmuş ki kongrede konuştuğuna göre rakam doğru olmasa ona karşı yok böyle bir şey diye bir münakaşa çıkardı. Yani sigara aynı zamanda bir israf kaynağıdır.

Betül KUZU: insanlara ulaşmanın en kolay yolu görsel medya fakat görsel medyada ya çok geç saatte oluyor ya da çok erken saatlerde oluyor bu konuda ki bantlar bunun sebebi nedir?

M. Necati ÖZFATURA: sebebi bu konuya önem vermemeleri ticari durumu önde tutmalarıdır. Yani reyting yapacak reklam alacak şekilde programları koyuyorlar. Herkesin uykuya yattığı saatlerde de bu tür mücadele bantlarını koyuyorlar. Biz mesela son kongremizde gerek sanatçıların gerek artistlerin, bilim adamlarının toplam 40 kişinin ayaklarına giderek görüntülerini çektik beyanatlarını RTÜK ’e gönderdik. Ben içmiyorum şöyle böyle diye. Hatta adananın bir ilçesinden 10 milyara yakın para aldık onunla yaptık bunları fakat ben Yeşilay başkanı olarak henüz bir şey göremedim.

Murat KISA: Amerika’dan örnek vermiştiniz hocam Amerika filmlerde dizilerde sigara alkol yasaklandı. Fakat bizde tam tersine sigara içmek alkol kullanmak kahramanlık erkeklik gibi görülüyor. Bunu bizim ülkemizde de engellemek için bir çalışmanız var mı?

M. Necati ÖZFATURA: devamlı olarak Yeşilay dergisinde profesör arkadaşlar bununla ilgili yazıyor. Zaman zaman raporlarımızda bu konuyu belirtiyoruz. Her sene Yeşilay haftasında raporlarımız da belirtiyoruz. Bu sene 48 sayfaydı geçen sene 70 sayfaydı. O raporlarımızda basında çıkan bilgileri özetliyoruz ve bu arada da söyledikleriniz üzerinden tavsiye ediyoruz. RTÜK ‘ün gerek alkol gerek sigara için planları var fakat hayata geçmiş bir şey yok. Yalnız mesela alkol reklamı televizyonlarda yapmak yasak fakat gazetelerde bir bakıyorsunuz tam sayfa efe kıyafetli kişiler rakılar koyulmuş bu yoldan reklamlar yapılmakta.

Selin yılmaz: peki Sağlık Bakanlığının buna benzer çalışmaları olacak mı?

M. Necati ÖZFATURA: sağlık bakanlığının bu konuda çalışmaları var. Sigara üzerinde fazlasıyla durmaktadır. Fakat alkol ve uyuşturucuyla da gelecek senelerde Birleşmiş Milletler Sağlık Teşkilatının da desteğiyle alkol ve uyuşturucuyla da mücadele için çalışmalar olacağını Sağlık Bakanıyla olan özel konuşmamızda söylemişti.

Murat KISA: bu çalışmaları Avrupa ülkeleriyle kıyasladığımızda biz uyuşturucu, alkol ve sigarayla mücadele de Avrupa’nın neresindeyiz?

M. Necati ÖZFATURA: şimdi Avrupa Birliği gençlerine göre bizim gençlerimiz onlar kadar felakette değil ama iyi de değil. Mücadeleye gelince Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri‘nin mücadelesi bizimle mukayese edilemeyecek kadar fazla. Hatta bize Fransız alkolizm mücadele derneği gelmişti. Söylediklerine göre onların içtiği suya kadar devlet karşılıyor. Bizse sadece kendi imkânlarımızla binlerce kongre veriyoruz. Hiç boş durmuyoruz. Belediyelerle, pedagoglarla bu işlerimizi devam ettiriyoruz.

Betül KUZU: hedefleriniz arasında burs vermek var? Ne şartla kimlere burs veriyorsunuz?

İmkânımız olursa başta sokak çocukları ve fakir çocukları kurtarmak istiyoruz. Çünkü tahsil önemli bir şeydir. Mesela alkol uyuşturucu kullananlara bakarsak çoğunluğunu düşük tahsilli insanlar oluşturmaktadır. Şimdi mesela aileye bakarsak ailede de alkol ve sigara gibi alışkanlıklara harcanan para eğitime harcanan paranın iki katı kadardır.

Selin YILMAZ: Yeşilay aslında kötü alışkanlıkların yanı sıra çok yönlü bir kuruluş birçok hedefi var fakat bunları gerçekleştirebiliyor musunuz?

M. Necati ÖZFATURA: Tabi yönetmeliğimizde 70 sayfa olarak belirtiliyor hedeflerimiz. Kamplara kadar hedeflerimiz var fakat hizmet parayla doğru orantılıdır. Olabildiği seviyede yapmaya çalışıyoruz.

Sizi denetim altında bulunduran bir kuruluş var mı?

Evet, iki sene de bir İç İşleri bakanlığının teftişine tabiriz. Kuruşuna kadar inceliyorlar. Hatta Yeşilay binasındaki kiraları az bulup kiraları yükselttiler. Bu kiralarla bu kurumun birçok gideri sağlanmaktadır.

Murat KISA: Yeşilay isminin hikmeti nedir? Neden başka bir renk değil de yeşil?

Kızılay ile Yeşilay alakalıdır. Kırmızı bayrağın rengini temsil eder, yeşil ise yaprağın çiçeğin rengidir. Güzel bir renktir. Yeşilay üç kez isim değiştirmiştir ilk olarak Hilal-i Ahdar sonra Yeşil Hilal en son olarak da 1935 yılında Yeşilay adını almıştır. 1920 senesinde Mazhar Osman tarafından kurulmuştur.

Biz sizinle tanışmaktan ve bu hoş söyleşiyi yapmaktan çok mutlu olduk. Ne mutlu ki, hala bu güzel çalışmaları yapan kişiler var. Teşekkür ederiz.

Ben teşekkür ederim.

RÖPORTAJ:

MURAT KISA (TÜRK DİLİ ve EDEBİYATI ÖĞRETMENİ)

SELİN YILMAZ

BETÜL KUZU